Платформын чадвар

Энэ хуудас нь хоёр байрлуулалт хоёулаа юуг үнэгүй авдаг вэ гэдгийг жагсаана. Доорх бүх зүйл Gerege Nexus цөмийнх — dgov.mn доор нэг ч мөр нь хуулагдаагүй, нэг ч мөр нь дахин бичигдээгүй. Байрлуулалт бүр цөмөөс юуг нэмж байгаагаараа ялгагдана (Архитектур).

Цөмийн хувилбар өнөөдөр backend/v1.9.1. Тэр тоо хоёр газарт бичигдэнэ: sso-dgov-mn-ийн go.mod болон open-dgov-mn-ийнх.

1. Танилт — хүн хэн болохоо хэрхэн батлах

Арга	Хаана	Тайлбар
Үндэсний E-ID	`POST /api/v1/auth/eid/login`	Тоон гарын үсэг (PKI), Mobile OTP, банкны суваг, царай танилт. Гэрчилгээний түвшин тохируулагдана — `dgov.mn` дээр нэвтрэлт `ADVANCED`, гарын үсэг `QUALIFIED`
ДАН	`POST /api/v1/auth/dan/login`	Төрийн нэгдсэн гарц
И-мэйл + нууц үг	`POST /api/v1/auth/login`	Argon2id hash. `sso.dgov.mn` дээр асаалттай, `open.dgov.mn` дээр унтраалттай
Өөр суулгацын SSO	`/api/v1/auth/sso/*`	Энэ платформ өөрөө OIDC клиент болж чадна — `open.dgov.mn` яг үүнийг хийдэг
Google	`GOOGLE_LOGIN_CLIENT_ID`	Тохируулаагүй бол товч нь огт харагдахгүй. `dgov.mn` дээр тохируулаагүй

Session токен нь өгөгдлийн санд зөвхөн hash хэлбэрээр хадгалагдана: санг уншсан хүн сесс хулгайлж чадахгүй. Токен нь HttpOnly cookie эсвэл Authorization: Bearer толгойгоор дамжина.

E-ID / ДАН / ХУР-ын mock горим ENVIRONMENT=production үед автоматаар унтарна — хуурамч иргэний мэдээллээр нэвтрэх зам production дээр байхгүй.

2. Эрх — хэн юуг хийж болох

Тенант (байгууллага) бүр өөрийн орчинтой. Хүн олон байгууллагад харьяалагдаж, POST /api/v1/auth/switch-tenant-аар сессээ шилжүүлнэ.
Роль ба зөвшөөрөл байгууллагаараа тусгаарлагдана. Гишүүн бүр user ролийг автоматаар авна — тэр роль хэний ч гараар өгөгдөөгүй эрх учраас эрхийн дахин баталгаажуулалт түүнийг ч хамруулдаг.
Тусгаарлалт нь аппын кодын сахилга бат дээр биш, өгөгдлийн санд — PostgreSQL-ийн мөрийн түвшний хамгаалалт (RLS). Асуулга бүр байгууллагаараа хязгаарлагдана; модуль бичигч үүнийг санах шаардлагагүй, санахаа мартах ч боломжгүй.
Модулийн эрх нь модулийнх. Модуль RoutePermissionPrefix()-ээр эрхээ зарлавал платформ GET-ийг <prefix>.read, өөрчлөлт хийх бүх хүсэлтийг <prefix>.manage-ээр хаана.

3. Апп стор — код байх нь суусан гэсэн үг биш

Модулиуд нэг Go бинарид компиллогдоно, харин аль тенантад аль нь идэвхтэй болохыг өгөгдлийн сан шийднэ (app_installations). Суулгаагүй апп руу хандвал 403 буцна — код нь байгаа ч хаалга нь хаалттай.

POST /api/v1/store/apps/{slug}/install     суулгах (админ)
GET  /api/v1/store/apps                     каталог
GET  /api/v1/menus                          тенантад идэвхтэй цэсүүд

Хамаарал шийдвэрлэх хөдөлгүүр — DAG дээр рекурсив шийдвэрлэлт, мөчлөг илрүүлэлт, semver шалгалт.
Каталог нь цорын ганц эх сурвалж. Платформ өөрийн компилдсэн модулиудтайгаа зөрчилдсөн каталог дээр асахаа болино — бүрэн бүтэн байдал нь анхааруулга биш, асалтын алдаа.
Chronicle — апп бүрийн хувилбарын түүх, «энэ шинэчлэлт юу өөрчилсөн» гэсэн нэг өгүүлбэр, монгол/англи хоёроор.

4. OAuth2 / OpenID Connect провайдер

sso.dgov.mn энэ чадварын дээр баригдсан (дэлгэрэнгүй).

GET  /.well-known/openid-configuration      discovery
GET  /.well-known/jwks.json                 гарын үсгийн нийтийн түлхүүр
GET  /oauth2/auth                           authorization endpoint
POST /oauth2/token                          токен (code, refresh, client_credentials)
POST /oauth2/introspect                     токен идэвхтэй эсэх
POST /oauth2/revoke                         токен цуцлах
GET  /oauth2/userinfo                       нэвтэрсэн хүний claim-ууд
GET  /oauth2/logout                         RP-initiated logout

PKCE (S256) урсгал бүр дээр заавал. Нууц үг хадгалж чаддаггүй клиент (SPA, мобайл) нууцгүйгээр л ажиллана — «нэг төхөөрөмж дээр тарсан нууц» гэж байхгүй.
Код нэг удаагийнх. Дахин ашиглах оролдлого SQL-ийн UPDATE-ийн нөхцөлөөр таслагдана, аппын кодын шалгалтаар биш.
Refresh токен эргэлддэг. Хуучин токеныг дахин ашиглавал тэр гэр бүлийн бүх токен цуцлагдана — хулгайлагдсан токен нэг л удаа ажиллана.
Redirect хаяг яг таг тааралдана. Wildcard байхгүй, дэд домэйн өвлөгдөхгүй (SSO-д холбогдох).
Scope бүр иргэнд хэлэгддэг. Зөвшөөрлийн дэлгэц scope тус бүрийн утгыг монгол, англи хоёроор бичнэ; erp.read/erp.write нь «эмзэг» гэж тэмдэглэгддэг.

Scope	Юу нээх
`openid`	Хэн болохыг баталгаажуулна
`profile`	Нэр, бүртгэлийн мэдээлэл
`email`	И-мэйл хаяг
`phone`	Утасны дугаар
`offline_access`	Refresh токен — та байхгүй үед ч холболт хадгалагдана
`erp.read` / `erp.write`	Байгууллагын ERP өгөгдөл (эмзэг)

5. Төрийн дэд бүтэц

ХУР (XYP) — иргэний бүртгэл (WS100101), хуулийн этгээдийн баталгаажуулалт (WS100201). Клиент нь платформд, хүнд харагдах нүүр нь egov апп: лавлагаа, сувгийн төлөв, лавлагааны түүх.
E-ID Mongolia — нэвтрэлт ба PIN2-оор хуулийн хүчин төгөлдөр цахим гарын үсэг.
ДАН — төрийн нэгдсэн нэвтрэлтийн гарц.
Өртөө (Urtuu) — суулгац хоорондын гарын үсэгтэй мессежийн ринг: нэг суулгацаас нөгөө рүү баталгаатай хүсэлт дамжуулна. Хэнтэй холбогдохыг оператор шийднэ, модуль биш.

6. Баримт бичиг ба гарын үсэг

Цахим баримт, батламжийн урсгал, хувилбарын түүх (documents апп).
PAdES стандартын PDF гарын үсэг: eID-ийн PIN2 (иргэний гарын үсэг) эсвэл Gerege eSign HSM (байгууллагын тамга).
Багц баталгаажуулалт, гарын үсгийн лог, гадны шалгагчид зориулсан баталгаажуулалтын хуудас.

7. Тайлан ба аналитик

reports апп — тенантын өгөгдөл дээрх тайлан, Excel/CSV экспорт.
Тайлан хуваалцах: хугацаатай, эрхээр хязгаарласан холбоос.
AI туслах (platform/ai) — тенантын бодит төлөвт холбогдсон харилцан яриа, зорилго ангилдаг. GEMINI_API_KEY хоосон бол AI-гийн дэлгэцүүд «боломжгүй» гэж хариулна, платформ хэвийн асна. dgov.mn дээр тохируулаагүй.

8. Найдвартай ажиллагаа

Механизм	Юу хийдэг
Circuit breaker	Google SRE загварын дасан зохицох таслуур
Load shedder	Ачаалал хэтэрсэн үед `503` + `Retry-After`
Singleflight	Давхардсан хүсэлтийг нэгтгэж, кэшийн ачааллыг бууруулна
Retry	Экспоненциал ухралт
`/health`, `/ready`	Амьд ба бэлэн байдал — deploy скрипт хоёуланг шалгана
`/metrics`	Prometheus хэмжүүрүүд

Аудит. Хэн юуг хэзээ өөрчилснийг эхний өдрөөс бичнэ. Сесс таслалт бүр хэн тасалсан, яагаад гэдгээ үлдээнэ.

Хурдны хязгаарлалт. nginx дээр нэвтрэлтэд 5r/m, OAuth солилцоонд 30r/m; цөм өөрөө TRUST_PROXY_HEADERS асаалттай үед бодит IP-г уншина — эс тэгвэл хүн бүр nginx мэт харагдана.

9. Хэл — монгол хэл эх сурвалж

Монгол хэл + НҮБ-ын албан ёсны 6 хэл (араб, хятад, англи, франц, орос, испани). Програм хангамж монгол, англи хоёроор ирж, үлдсэнийг нь Тохиргоо → Харагдац дотроос асаана. Орчуулга дутуу үлдсэн түлхүүр дээр CI унана.

Байрлуулалт өөрийн үгсээ BRAND_COPY_FILE-аар дарж бичнэ — landing page-ийн өгүүлбэрүүд, мөн өөрийн нэр нь хэл тус бүрээр:

{
  "brand.name":        { "mn": "Засгийн газрын нэгдсэн нэвтрэлт",
                         "en": "Government Single Sign-On" },
  "brand.short_name":  { "mn": "Нэгдсэн нэвтрэлт", "en": "Single Sign-On" },
  "brand.description": { "mn": "…", "en": "…" }
}

Бичээгүй хэл нь BRAND_NAME-ийн утгыг уншина. Хэлний сонголт хөтчийн localStorage ба cookie хоёуланд бичигддэг: сүүлийнх нь табын гарчиг, тайлбар, launcher-ийн нэрийг зөв хэлээр гаргахын тулд — тэдгээр нь серверт үүсдэг тул localStorage хүрдэггүй.

10. Бүрхүүл ба клиентүүд

Нэг бүрхүүл, бүх суулгацад. Distribution нь frontend-ээ fork хийдэггүй: цэс, модулийн дэлгэцүүд каталогоор явдаг тул ерөнхий бүрхүүл шинэ бүтээгдэхүүнийг аль хэдийн зурдаг. Бүрхүүл API-гийн хаягаа өөрийн origin-оос олно — нэг образ, зуун домэйн.
PWA — /manifest.webmanifest, хөтчөөс шууд суулгана.
Native бүрхүүлүүд — Swift (macOS/iOS), C# (Windows/kiosk/POS), Kotlin (Android). Бүрхүүл нь session, цэс, төхөөрөмжийн хандалтыг эзэмшиж, вэб клиент нь ажлын муж болж рендерлэгдэнэ (window.GeregeShell гэрээ).
Брэнд ажиллах үедээ уншигдана — нэр, лого, өнгө, icon, landing-ийн хэсгүүд бүгд тохиргоо. Образ өөрийн нэрийг мэддэггүй нь санаатай: нэрээ мэддэг образ бол нэг захиалагчийн эзэмшдэг образ.

11. Юу энд байхгүй вэ

Цөм нь илүү олон апп агуулдаг — харилцагч, бараа, агуулах, нэхэмжлэх, POS — гэвч тэдгээр нь бизнесийн distribution-ы сэдэв (business-gerege-nexus). dgov.mn доорх хоёр суулгац тэднийг каталогтоо ч оруулаагүй: суулгацын каталог нь «энэ бүтээгдэхүүн юуны тухай вэ» гэсэн мэдэгдэл бөгөөд төрийн нэвтрэлтийн систем дээр бараа материалын апп санал болгох нь тэр мэдэгдлийг худал болгоно.

Дараагийн хуудас: sso.dgov.mn — нэвтрэлтийн бүтээгдэхүүн юу нэмдэг вэ · open.dgov.mn — төрийн орчин юу нэмдэг вэ